Reklam ve Zararlı Yazılımdan Kurtulmak

Kısa cevap: Tarayıcıda açılan reklam pencerelerinden ve arka planda çalışan zararlı yazılımlardan kurtulmanın en hızlı yolu, sırayı doğru kurmaktır. Ben her zaman şu adımları izliyorum: önce tarayıcı uzantılarını temizle, sonra arama motoru ve başlangıç sayfası ayarlarını sıfırla, ardından Windows'ta yüklü programlar listesinden şüpheli kayıtları kaldır, en son bağımsız bir tarayıcıyla (Malwarebytes gibi) tam sistem taraması yap ve makineyi yeniden başlat. Bilgisayar reklam malware temizleme işinde en sık yapılan hata, sadece antivirüse güvenip tarayıcı ayarlarına hiç dokunmamak; reklam yazılımlarının çoğu zaten dosya olarak değil, ayar olarak yaşıyor.

Belirtileri doğru okumak: adware mı, gerçek zararlı mı?

Yıllar içinde bana gelen "bilgisayarım virüs kaptı" şikâyetlerinin büyük kısmı aslında reklam yazılımıydı. Aradaki farkı anlamak, ne kadar sert davranacağınızı belirliyor.

• Reklam yazılımı (adware): Yeni sekmeler kendiliğinden açılıyor, arama sonuçları tanımadığınız bir motora yönleniyor, sayfalardaki normal reklam alanları farklı bannerlarla değişmiş oluyor.
• Tarayıcı korsanı (hijacker): Ana sayfayı değiştiriyorsunuz, tarayıcıyı kapatıp açınca eski hâline dönüyor. Genelde kısayolun hedef satırına bir adres yazılmış oluyor.
• Gerçek zararlı yazılım: Görev yöneticisinde tanımadığınız bir işlem CPU'yu sürekli yüklüyor, antivirüs kendiliğinden kapanıyor, disk boş yer hızla azalıyor ya da dosya adları değişiyor. Bu tabloda temizlik değil, önce ağ bağlantısını kesip veri kurtarma düşünmek gerekiyor.

Aşırı ısınma ve fanın sürekli tam devirde dönmesi de bazen kripto madenciliği yapan bir sürecin işaretidir; sıcaklık takibini ayrı bir yazıda anlatmıştım, oradaki ölçüm yöntemleriyle boşta ne kadar yük olduğunu görebilirsiniz.

Tarayıcıyı temizlemek: asıl iş burada

İlk hamlem her zaman uzantılar sayfası olur. Chrome'da chrome://extensions, Edge'de edge://extensions, Firefox'ta about:addons. Tanımadığım her şeyi kaldırıyorum; "gerekli olabilir" diye tereddüt etmeyin, gerçekten gerekliyse zaten tekrar kurarsınız. Özellikle "kupon", "indirim bulucu", "PDF dönüştürücü", "video indirici" tarzı isimlere dikkat.

Sonra arama motoru listesine bakıyorum. Reklam yazılımları kendi motorunu ekler ve varsayılan yapar. Listeden hem varsayılanı düzeltin hem de gereksiz kaydı silin. Ardından "başlangıçta açılacak sayfalar" bölümünü kontrol edin.

Bunlar tutmazsa tarayıcı ayarlarını sıfırlıyorum: Chrome ve Edge'de "Ayarları orijinal varsayılanlarına geri yükle" seçeneği var, yer imleri ve şifreler kalır ama uzantılar devre dışı olur. Firefox'ta karşılığı "Firefox'u Yenile".

Son olarak masaüstündeki kısayola sağ tıklayıp Özellikler'i açın. Hedef satırı ...chrome.exe ile bitmeli. Sonuna bir web adresi eklenmişse silin; ayarları ne kadar düzeltirseniz düzeltin, o kısayol her açılışta reklam sayfasını geri getirir.

İşletim sistemi tarafı

Windows'ta Ayarlar > Uygulamalar listesini "yükleme tarihine göre" sıralıyorum. Sorunun başladığı güne yakın kurulmuş, adını hatırlamadığım her şey şüpheli. Kaldırma sırasında karşınıza "gerçekten gitmesini istiyor musunuz, ücretsiz sürümle devam edin" gibi ekranlar çıkarsa, üzerinden hızlı geçmeyin; küçük yazılı onay kutuları bazen programı tekrar kuruyor.

Ardından Görev Yöneticisi'nin Başlangıç sekmesi. Buradaki tanımadığım kayıtları devre dışı bırakıyorum. Bunu yaparken açılış süresi de kısalıyor, yani bir taşla iki kuş. Zamanlanmış Görevler (Task Scheduler) klasörü de sık atlanan bir yer: reklam yazılımları buraya "her 60 dakikada bir çalıştır" tipi bir görev bırakıp kendini geri kurar.

Bir de ağ ayarlarına bakın. Proxy ayarları elle değiştirilmişse ve DNS sunucusu tanımadığınız bir adrese çevrilmişse, bunlar yönlendirme yapıyor demektir. Proxy'yi "otomatik algıla"ya, DNS'i "otomatik al"a çekmek çoğu zaman internet yavaşlığı gibi görünen sorunu da çözer.

Tarama sırası ve araç seçimi

Aynı anda iki tam antivirüs kurmayın; birbirini tehdit sanıp sistemi kilitliyorlar. Tek gerçek zamanlı koruma + istek üzerine çalışan bir ikinci tarayıcı ideal kombinasyon.

Temizlikten sonra yapılması gerekenler

Reklam yazılımı bulaştıysa, tarayıcıda kayıtlı şifrelerin de görüldüğünü varsayıyorum. Bu yüzden temizlik biter bitmez e-posta ve banka şifrelerini değiştiriyorum, mümkün olan her yerde iki adımlı doğrulamayı açıyorum. Şifreleri tarayıcı belleği yerine bir şifre yöneticisinde tutmak da bu noktada gerçekten fark yaratıyor.

Sonrasında kaynağı kesmek lazım. Bulaşmaların neredeyse tamamı üç yerden geliyor: "crack" ve "keygen" arşivleri, indirme sitelerindeki büyük yeşil İNDİR düğmeleri ve kurulum sihirbazlarında hızlıca "İ