Bilgisayar Yedekleme Planı Yapmak
Kısa cevap: iyi bir yedekleme planı üç parçadan oluşur — ne yedekleneceğine karar vermek, en az iki farklı yere kopyalamak ve işi elle yapmayı bırakıp zamanlanmış göreve devretmek. Ben yıllardır şu düzeni kullanıyorum: harici diske gece 02.00'de otomatik bilgisayar yedekleme, buluta ise değişen dosyaların sürekli senkronu. Kurulumu bir akşamımı aldı, sonrasında ayda bir kontrol dışında hiçbir şey yapmıyorum.
Önce şunu netleştirin: neyi kaybetmeye dayanamazsınız?
İlk denemelerimde her şeyi yedeklemeye çalıştım, disk şişti, süreler uzadı ve bir süre sonra planı iptal ettim. Şimdi dosyalarımı üç sınıfa ayırıyorum:
- Yerine konulamaz olanlar: fotoğraflar, videolar, belgeler, muhasebe kayıtları, projeler, kod depoları. Bunlar mutlaka birden fazla yerde durur.
- Yeniden üretilebilir olanlar: programların kendisi, indirilen kurulum dosyaları, oyun kütüphaneleri. Bunları yedeklemem; gerekirse yeniden indiririm.
- Sistem ayarları: tarayıcı profilleri, e-posta hesapları, lisans anahtarları, SSH ve VPN yapılandırmaları. Küçük ama kurulumdan sonra en çok zaman kaybettiren şeyler bunlar.
Bir kağıda "bilgisayarım şu an çalınsa neleri ararım" diye yazmak, klasör listesi çıkarmanın en hızlı yolu. Ben o listeyi çıkardıktan sonra dağınık dosyaları tek bir kök klasör altında topladım; yedekleme kuralı yazmak birden basitleşti.
3-2-1 kuralını abartmadan uygulamak
Klasik kural şu: 3 kopya, 2 farklı ortam, 1 tanesi başka bir fiziksel konumda. Ev kullanıcısı için bunun pratik hâli genelde şöyle oluyor:
| Kopya | Nerede | Ne işe yarar |
|---|---|---|
| 1 | Bilgisayarın kendi diski | Günlük çalışma kopyası |
| 2 | Harici disk veya NAS | Disk arızası, yanlış silme, hızlı geri dönüş |
| 3 | Bulut | Yangın, hırsızlık, fidye yazılımı |
Burada en sık yapılan hatayı vurgulamak isterim: bulut senkronu tek başına yedek değildir. Senkron klasöründeki dosyayı silerseniz bulutta da silinir, şifreleyen bir zararlı yazılım o dosyaları bozarsa bozulmuş hâli yukarı çıkar. Bu yüzden buluttan yararlanırken sürüm geçmişi olan bir hizmet seçmek gerekiyor; farklı sağlayıcıların sürüm saklama süreleri birbirinden ayrılıyor, bulut depolama seçeneklerini karşılaştıran yazıda bu ayrımı ayrıca ele aldım.
Hangi araçla? Üç seviyeli bir yaklaşım
1. İşletim sisteminin kendi aracı
Windows'ta Dosya Geçmişi harici bir diski takıp klasör seçmenizle çalışmaya başlıyor ve belirli aralıklarda değişen dosyaların sürümlerini tutuyor. macOS'ta Time Machine aynı işi daha derli toplu yapıyor. Hiçbir şey kurmak istemeyene ilk önerim bu; kurulumu on dakika sürüyor.
2. Disk görüntüsü (imaj) alan yazılımlar
Sistemin tamamını, program ve ayarlarla birlikte geri getirmek istiyorsanız dosya kopyası yetmez. Macrium Reflect veya Veeam Agent gibi araçlar tüm bölümün imajını alıyor; anakart aynı kaldığı sürece bir saat içinde her şeyi eski hâline döndürebiliyorsunuz. Ben ayda bir tam imaj, hafta içi her gün artımlı yedek alacak şekilde ayarladım. İşletim sistemini yeniden kurmak yerine imajdan dönmenin ne kadar zaman kazandırdığını, Windows yazılım sorunlarıyla boğuştuğum bir hafta sonunda anlamıştım.
3. Betikle kendi düzenini kurmak
Sade bir çözüm isteyenler için robocopy muhteşem bir araç. Şu tek satırı bir .bat dosyasına yazıp Görev Zamanlayıcı'ya eklemek çoğu ihtiyacı karşılıyor:
robocopy "D:\Veri" "F:\Yedek\Veri" /MIR /FFT /R:2 /W:5 /LOG+:F:\yedek-log.txt
/MIR aynalama yapar, /LOG+ ise sonucu dosyaya yazar — o log dosyası ayda bir yaptığım kontrolün tek kaynağı. Şifreli ve sürümlü bir çözüm arayanlar Duplicati ya da restic ile artımlı, parola korumalı depolar oluşturabilir. Buradaki parolayı ayrıca bir şifre yöneticisine kaydetmeyi ihmal etmeyin; kaybederseniz yedek de kaybolur.
Zamanlamayı ve saklama süresini ayarlamak
Kendime sorduğum soru şu: "Kaç saatlik işi kaybetmeye razıyım?" Cevap bir günse günlük yedek yeter, cevap bir saatse buluta sürekli senkron şart. Benim düzenim:
- Çalışma klasörü buluta anlık senkron.
- Her gece harici diske artımlı yedek.
- Ayın ilk pazarı tam imaj, iki imaj geriye kadar saklanır.
- Üç ayda bir ikinci harici diski dolaba kaldırıp yerine diğerini takarım (disk rotasyonu).
Bilgisayarın gece kapalı olması bahane değil; görevi "kaçırılan yedeği ilk açılışta çalıştır" seçeneğiyle tanımlarsanız iş yine yapılıyor. Yedek diski sürekli takılı bırakmanın tek riski fidye yazılımının ona da ulaşması, bu yüzden en azından bir kopyanın çevrimdışı durması önemli.
Test etmediğiniz yedek, yedek değildir
Bunu en pahalı yoldan ö